Wat betekent financieel gezond zijn en hoe bouwt u dat op?

Een huishouden dat 2.500 euro per maand uitgeeft, heeft bij een buffer van drie maanden 7.500 euro nodig. Dat getal zegt meer over uw situatie dan het saldo op uw betaalrekening, want het laat zien hoe lang u een tegenvaller kunt opvangen zonder iets te verkopen of te lenen. Financieel gezond zijn betekent dat uw inkomsten, buffer, schulden en doelen met elkaar in balans zijn, en dat is te meten. Hieronder loop ik de checklist langs die ik gebruik wanneer iemand mij vraagt hoe het ervoor staat.

Wat financieel gezond betekent

Financieel gezond zijn zegt niets over de hoogte van uw inkomen. Een zzp'er met 70.000 euro omzet en geen reserve voor belasting kan er slechter voor staan dan een gezin met 2.800 euro netto per maand dat 6.000 euro achter de hand heeft.

Ik toets het aan vier controles:

1. U weet binnen een paar minuten wat er per maand binnenkomt en uitgaat.
2. U heeft een buffer van minimaal drie maanden vaste lasten.
3. Uw duurste schulden zijn afgelost of hebben een vaste aflosregeling.
4. Voor elk doel binnen tien jaar staat er een bedrag en een datum. Lees ook Belastingadvies voor particulieren en ondernemers en wanneer het loont.

Voldoet u aan alle vier, dan bent u financieel gezond. Haalt u er twee, dan weet u precies waar uw volgende maand naartoe moet.

Overzicht van inkomsten en uitgaven

Het begin is een overzicht van drie maanden bankafschriften, niet een schatting uit het hoofd. Neem een stel met 3.400 euro netto per maand. Vaste lasten zoals huur of hypotheek, energie en verzekeringen zijn samen 2.300 euro, boodschappen en overig variabel zijn 800 euro. Er blijft 300 euro over, op papier. In de praktijk blijkt dat vaak anders, want jaarlijkse posten ontbreken. Een autoverzekering van 600 euro per jaar en een abonnement van 240 euro per jaar kosten samen 70 euro per maand, ook als ze in maart en november op de afschriften verschijnen.

Deel daarom alle jaarlijkse kosten door twaalf en tel ze bij de vaste lasten op. Het Nibud publiceert referentiebedragen voor huishoudens, handig om uw eigen uitgaven tegen af te zetten.

Voor een zzp'er geldt een extra regel. Omzet is geen inkomen. Op een factuur van 1.210 euro is 210 euro btw, en dat bedrag is van de Belastingdienst. Zet het op de dag van ontvangst op een aparte rekening, samen met een vast deel voor de inkomstenbelasting. Welk deel dat is, hangt af van uw winst, dus bepaal dat met uw boekhouder.

Buffer en schulden

Een buffer van drie maanden vaste lasten is een gangbare vuistregel voor werknemers. Het stel uit het vorige voorbeeld heeft 2.800 euro aan vaste lasten inclusief jaarlijkse posten, dus 8.400 euro. Wie ondernemer is en wisselende inkomsten heeft, kan beter uitgaan van zes maanden. Dat is mijn eigen advies en geen wettelijke norm.

Bij schulden telt de volgorde. Een hypotheek is een lening met een doel en een vaste looptijd, rood staan op een betaalrekening is dat niet. Heeft u 2.000 euro rood staan en 3.000 euro op een spaarrekening, dan kost die combinatie u rente zonder dat het spaargeld iets oplost. Los eerst de duurste schuld af, houd daarnaast een startbuffer van ongeveer 1.000 euro aan en vul pas daarna de volledige buffer aan.

Ik zie vaak dat mensen sparen voor beleggen terwijl er nog een creditcardschuld openstaat. Die schuld rekent rente, uw spaargeld nauwelijks. Eerst aflossen is bijna altijd de betere rekensom.

Sparen en beleggen voor doelen

Een doel zonder bedrag en datum blijft een wens. Wilt u over drie jaar 15.000 euro hebben voor een verbouwing, dan is dat 15.000 gedeeld door 36 maanden, ruim 415 euro per maand. Past dat niet, dan past het doel niet, en dan schuift u de datum of verlaagt u het bedrag.

Geld dat u binnen enkele jaren nodig heeft, hoort op een spaarrekening. Beleggen is voor doelen die ver weg liggen, zoals pensioen, omdat koersen kunnen dalen precies op het moment dat u het geld nodig heeft. Een controller bij een middelgroot bedrijf zei mij eens dat hij zijn eigen portefeuille behandelde als een investering met een looptijd, en dat is een goede houding. Controleer bij een aanbieder altijd in het register van de AFM of die over een vergunning beschikt. Bekijk meer artikelen over Financieel advies.

Voor zzp'ers komt pensioen er nog bij. Er is geen werkgever die afdraagt, dus een vast maandbedrag voor later hoort bij uw doelen.

Wanneer u hulp inschakelt

Schakel hulp in zodra een van drie situaties zich voordoet. Uw buffer is korter dan één maand, u heeft een betalingsachterstand die u niet binnen drie maanden wegwerkt, of u staat voor een grote beslissing, zoals een hypotheek, een bedrijfsovername of de verkoop van uw onderneming. Bij het eerste voorbeeld kijkt u liever met een budgetcoach mee, bij het laatste is een onafhankelijk adviseur het beste.

Heeft u schulden die u niet meer overziet, dan kunt u bij uw gemeente terecht voor schuldhulpverlening. Dat is gratis te vragen en wachten maakt het alleen duurder.

Pak vandaag de afschriften van de afgelopen drie maanden, bereken uw vaste lasten per maand inclusief jaarlijkse posten en vermenigvuldig dat met drie. Dat bedrag is uw eerste doel, en daarmee weet u of u controle twee van de checklist al haalt.