Wat is rente en hoe beïnvloedt rente uw sparen, lenen en beleggen?

Een zzp'er in Zwolle vertelt zijn boekhouder dat hij op zijn 65e wil stoppen. De boekhouder vraagt als eerste welk percentage hij over zijn pensioenpot verwacht, want dat bepaalt of hij vijf jaar eerder of later kan stoppen. Die vraag stel ik zelf ook vaak, en het antwoord raakt sparen, lenen en beleggen tegelijk.

Wat rente precies is

Rente is de vergoeding voor geld dat u een periode uit handen geeft, uitgedrukt als percentage per jaar. Zet u geld op een spaarrekening, dan leent u het feitelijk aan de bank en ontvangt u een vergoeding. Leent u zelf, dan betaalt u die aan de geldschieter.

Een rekenvoorbeeld maakt het tastbaar. Bij 10.000 euro en 3% per jaar is de opbrengst na twaalf maanden 300 euro, nog voor eventuele belasting. Hetzelfde percentage op een lening van 10.000 euro kost u ook 300 euro per jaar.

Wat sparen oplevert en lenen kost

Een bank rekent voor een lening altijd meer dan ze voor sparen vergoedt, en dat verschil is haar marge. Voor u als consument betekent dat dat dezelfde euro aan de ene kant weinig oplevert en aan de andere kant veel kost.

Neem een stel in Utrecht met een hypotheek van 400.000 euro. Bij 4% gaat het in het eerste jaar om ongeveer 16.000 euro aan rente. Bij 5% is dat 20.000 euro, dus 4.000 euro per jaar extra, ruim 330 euro per maand. Daarom is het moment waarop uw vaste periode afloopt zo belangrijk.

Aan de spaarkant speelt hetzelfde. Een zzp'er die 12.000 euro belastingreserve aanhoudt, laat dat geld vaak maanden stilstaan. Het verschil tussen een rekening met een laag en een hoger percentage loopt dan snel op tot enkele honderden euro's per jaar. Let wel op de depositogarantie, die per persoon en per bank een grens kent. De Nederlandsche Bank legt uit hoe die werkt.

Bij consumptief krediet, een doorlopend krediet of rood staan ligt het tarief doorgaans een stuk hoger dan bij een hypotheek. Dat is het eerste wat ik bij een huishoudboekje bekijk. Bekijk meer artikelen over Rente en ECB.

Samengestelde rente

Bij samengestelde rente ontvangt u ook een vergoeding over de eerder bijgeschreven bedragen, en over een lange periode doet dat meer dan de meeste mensen verwachten. Bij enkelvoudig rekenen blijft u elk jaar 3% over de oorspronkelijke 10.000 euro ontvangen. Laat u de opbrengst staan, dan rekent de bank het volgende jaar over een hoger bedrag.

Na tien jaar staat er bij 3% met samengesteld rekenen ongeveer 13.439 euro, tegenover 13.000 euro bij enkelvoudig rekenen. Na dertig jaar is het verschil groter, ongeveer 24.273 euro tegenover 19.000 euro. De zzp'er uit Zwolle heeft dus baat bij vroeg beginnen en niet opnemen.

Het mechanisme werkt ook in de andere richting. Een schuld waarop de kosten worden bijgeschreven, groeit door dezelfde rekenregel, en dat verklaart waarom een achterstallig krediet zo snel uit de hand loopt.

Wie bepaalt de hoogte

Wat u op uw scherm ziet, is een samenspel van de centrale bank, de markt en de bank waar u klant bent. De Europese Centrale Bank stelt voor de eurozone de tarieven vast waartegen banken onderling geld lenen en bij haar kunnen stallen. Banken geven die veranderingen niet één op één door, en het spaartarief reageert meestal trager en minder dan het tarief voor leners.

Langlopende tarieven, zoals die voor een hypotheek met een vaste periode van twintig jaar, volgen vooral de markt. Die ontstaat uit vraag en aanbod naar langlopende staatsobligaties. Het toezicht op Nederlandse banken ligt bij DNB, het gedrag richting consumenten wordt bewaakt door de AFM.

Voor beleggers werkt dit via de koersen. Een obligatie met een vast percentage wordt minder waard wanneer nieuwe obligaties meer bieden. Bij aandelen wegen toekomstige winsten minder zwaar als de rente stijgt, omdat een veilige spaarrekening dan een aantrekkelijker alternatief wordt. Een controller bij een middelgroot bedrijf ziet het in de praktijk terug in de rente op de kredietfaciliteit en in de rendementseis voor nieuwe investeringen.

Inflatie en uw koopkracht

Een vergoeding is pas winst als ze hoger is dan de prijsstijging, anders verliest uw geld koopkracht. Het verschil heet de reële rente. Bij 2% op de spaarrekening en 3% inflatie staat er na een jaar 10.200 euro op de rekening, maar daarvoor koopt u slechts wat 9.900 euro een jaar eerder kocht.

Voor leners werkt het omgekeerd. Een vast percentage van 4% voelt minder zwaar als lonen en prijzen stijgen, omdat uw schuld in verhouding kleiner wordt. In de praktijk blijkt dat vaak anders dan men verwacht, zeker wanneer de eigen inkomsten niet met de prijzen meegroeien. Een mkb-eigenaar met een variabele bedrijfslening merkt dat direct in de maandlasten.

U kunt vandaag twee dingen doen. Zoek op wat uw spaarrekening nu vergoedt en vergelijk dat met de actuele inflatie op de site van het CBS. En noteer de einddatum van uw vaste periode, zodat u er niet pas een maand van tevoren naar kijkt.

Veelgestelde vragen

Wat betekent rente?

Het is de prijs die u betaalt voor geleend geld, of de vergoeding die u krijgt voor geld dat u uitleent. Het wordt uitgedrukt als percentage per jaar. Bij sparen is het een opbrengst, bij een lening zijn het kosten.

Hoe wordt rente berekend?

U vermenigvuldigt het bedrag met het percentage en met de looptijd. Over 10.000 euro tegen 3% is de opbrengst na een jaar 300 euro. Bij samengestelde berekening telt u de opbrengst van een jaar bij het bedrag op, zodat u het jaar erna over een groter bedrag rekent.

Waarom stijgt of daalt de rente?

De ECB past haar tarieven aan om de inflatie in de eurozone te sturen. Verder bepalen vraag en aanbod op de kapitaalmarkt het langlopende tarief. Banken voegen daar hun eigen marge en kosten aan toe, en daardoor reageren spaartarief en hypotheektarief niet gelijk op dezelfde ontwikkeling.